مالیات بر دارایی چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

مالیات به‌عنوان اصلی ترین منبع درآمدی دولتها در اکثر کشورهای دنیا، نقشی اساسی را در لایحه بودجه ایفا می‌کند و در کشور ما نیز علی الخصوص از زمان به اوج رسیدن تحریم‌ها و کاهش درآمدهای نفتی، بحث اخذ مالیات از اشخاص حقیقی و حقوقی بسیار داغ تر از پیش توسط دولت و سازمان امور مالیاتی پیگیری می‌شود؛

اما مالیات از منظر ماهیت و شکل اخذ آن دارای انواع مختلفی است که پیشتر در مقاله مفصلی به معرفی انواع آن پرداختیم. ما در این مقاله قصد داریم توضیح دهیم مالیات بر دارایی چیست و شما را با انواع مالیات بر دارایی و مسائل پیرامون آن آشنا کنیم پس با ما همراه باشید.
ضمنا اگر با انواع مالیات آشنایی ندارید، پیشنهاد می‌کنیم پیش از ادامه این مقاله، مقاله مالیات چیست را مطالعه نمایید.

تعریف مالیات بر دارایی

مالیات بر دارایی یکی از انواع مالیات است که به صورت مستقیم از اشخاص اخذ می‌گردد یعنی زیرشاخه مالیات مستقیم محسوب می‌گردد. فلسفه مالیات بر دارایی ایجاد عدالت در تقسیم ثروت بوده و بر روی دارایی و ثروت اشخاص به‌عنوان مثال املاک وضع می‌گردد.

انواع مالیات بر دارایی

حال که فهمیدید مالیات بر دارایی چیست، بیایید با انواع مالیات بر دارایی که در قوانین مالیاتی کشورهای مختلف و علی الخصوص ایران وجود دارد آشنا شویم.

  1. مالیات بر عایدی سرمایه
  2. مالیات مستغلات مسکونی خالی از سکنه (مالیات خانه های خالی)
  3. مالیات بر اراضی بایر
  4. مالیات بر ارث
  5. مالیات حق تمبر

مالیات بر عایدی سرمایه چیست؟

مالیات بر عایدی سرمایه چیست؟

منظور از عایدی سرمایه، سودی است که اشخاص از دارایی‌های خود کسب می‌کنند بدون آن که فعالیتی روی این دارایی کرده باشند و ارزشی به آن اضافه کرده باشند؛ مثال عایدی سرمایه، افزایش قیمت سکه و مسکن و … می‌باشد؛ بر اساس قوانین مالیاتی سود ناشی از عایدی سرمایه مشمول مالیات بوده و اشخاص موظفند مالیات تعیین شده را به دولت بپردازند. هدف مالیات بر عایدی سرمایه ایجاد کنترل بر بازارهای غیر مولد و کاهش سفته بازی می‌باشد.

مالیات بر عایدی سرمایه در اکثر کشورهای توسعه یافته نیز اخذ می‌گردد و اشخاص موظفند بابت دارایی‌های ارزشمند خود نظیر املاک و مستغلات، وسایل نقلیه موتوری، طلا و سکه، سهام و اوراق بهادار و … مبلغی را تحت عنوان مالیات بر عایدی سرمایه به دولت بپردازند.

البته در قانون ایران، مالیات بر عایدی سرمایه هنوز به شکل جدی وارد فاز اجرایی نشده و بین دولت و مجلس در دست رسیدگی و تصویب قرار دارد اما در صورت اجرا، از دارایی‌های مختلفی از جمله املاک، وسایل نقلیه موتوری و … اخذ می‌گردد.

مالیات خانه‌های خالی چیست؟

قانونگذار به منظور کنترل بهتر در بازار اجاره مسکن و تشویق اشخاص به اجاره املاک مسکونی در شهرهای پرجمعیت، مالیات مستغلات مسکونی خالی از سکنه یا مالیات خانه‌های خالی را وضع کرده است؛ بر اساس ماده ۵۴ مکرر قانون مالیات‌های مستقیم:

واحدهای مسکونی واقع در شهرهای با جمعیت بیش از یکصد هزار نفر که به استناد سامانه ملی املاک و اسکان کشور (موضوع تبصره ۷ ماده ۱۶۹ مکرر این قانون) به‌عنوان «واحد خالی» شناسایی می‌شوند، از سال دوم به بعد مشمول مالیات معادل مالیات بر اجاره به شرح زیر خواهند شد:

  • سال دوم – معادل یک دوم مالیات متعلقه
  • سال سوم – معادل مالیات متعلقه
  • سال چهارم و به بعد – معادل یک و نیم (۵/۱) برابر مالیات متعلقه

به این ترتیب چنانچه واحد مسکونی بیش از یک سال خالی از سکنه بماند، مالک موظف است به ازای هر سال خالی بودن ملک، مالیات بپردازد که مبلغ این مالیات برای سال دوم خالی از سکنه بودن ملک معادل نیمی از مالیات بر اجاره خواهد بود و برای سال سوم معادل یک مالیات اجاره و برای سال چهارم به بعد، به ازای هر سال خالی از سکنه بودن معادل یک و نیم برابر مالیات بر اجاره را باید بپردازد.

مالیات بر اراضی بایر چیست؟

براساس ماده ۱ قانون نحوه واگذاری و احیاء اراضی در حکومت جمهوری اسلامی ایران:

اراضی بایر زمین‌هایی است که سابقه احیاء دارد ولی به علت اعتراض و عدم بهره برداری برای مدت ۵ سال متوالی بدون عذر موجه متروک مانده و یا بماند.

با توجه به تعریف فوق، دولت‌ها بر روی چنین زمین‌هایی مالیات وضع می‌کنند که البته مالیات بر اراضی بایر بر اساس فصل سوم باب دوم قانون مالیات‌های مستقیم حذف شده و در ایران چنین مالیاتی اخذ نمی‌گردد.

نکته: بر اساس ماده ۱ قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن، اراضی بایر با کاربری مسکونی در محدوده شهرهایی که دولت تعیین می‌کند سالانه مشمول مالیات هستند؛ البته این قانون نیز دارای استثنائاتی می‌باشد که در مقاله دیگری به صورت مفصل بررسی خواهیم کرد.

مالیات بر ارث چیست؟

مالیات بر ارث چیست؟

از دید دولت‌ها، هر شخصی که درآمد و دارایی به هر طریقی کسب می‌کند، موظف به پرداخت مالیات است و یکی از مواردی که موجب افزایش دارایی اشخاص می‌گردد، به ارث بردن دارایی‌های به جا مانده از متوفی است؛ زمانی که شخصی فوت می‌کند، دارایی‌های وی به وراث تعلق می‌گیرد اما تقسیم این ماترک و انحصار ورثه منوط به پرداخت مالیات متعلقه می‌باشد.

در صورت تمایل به یادگیری بیشتر، مقاله مالیات بر ارث چیست را بخوانید.

پرداخت مالیات بر ارث، هنگام تقسیم ماترک انجام شده و بر عهده وراث می‌باشد. میزان مالیات بر ارث نیز بستگی به نسبت نزدیکی ورثه با متوفی یا همان طبقه وراث دارد؛ هرچه ورثه نسبت نزدیک‌تری با شخص متوفی داشته باشند مالیات را با ضریب کمتری پرداخت می‌نمایند؛ طبقات وراث بر اساس ماده ۱۸ قانون مالیات‌های مستقیم به این ترتیب است:

  • وراث طبقه اول که عبارتند از: پدر، مادر، زن‌، شوهر، اولاد و اولاد اولاد؛
  • وراث طبقه دوم که عبارتند از: اجداد، برادر، خواهر و اولاد آنها؛
  • وراث طبقه سوم که عبارتند از: عمو، عمه‌، دایی‌، خاله و اولاد آنها.

در نهایت ضرایب مالیات بر ارث بر اساس نوع دارایی و طبقه وراث تعیین می‌گردد، در ادامه دو مثال از ضرایب مالیات بر ارث ذکر می‌کنیم:

  • مالیات سهام بورسی که از متوفی به وراث انتقال می‌یابد، برای طبقه اول هفتاد و پنج صدم درصد، برای طبقه دوم یک و نیم درصد (معادل دوبرابر طبقه اول) و برای طبقه سوم سه درصد (معادل چهار برابر طبقه اول) ارزش سهام خواهد بود؛
  • مالیات وسایل نقلیه موتوری مثل اتومبیل که از متوفی به ورثه انتقال می‌یابد، برای طبقه اول دو درصد، برای طبقه دوم چهار درصد و برای طبقه سوم ۸ درصد ارزش وسیله نقلیه خواهد بود.

مالیات حق تمبر چیست؟

اسناد و اوراق بهادار، بدون ابطال و الصاق تمبر از اعتبار ساقط بوده و بر اساس قانون اشخاص موظفند برای اعتبار بخشیدن به این اوراق، حق تمبر بپردازند؛ به‌عنوان مثال برگه‌های چک بانکی، سفته و … نیازمند الصاق و ابطال تمبر می‌باشند؛ قانون این اجازه را به سازمان مالیاتی داده تا هنگام صدور اسناد و اوراق بهادار، مبلغی را تحت عنوان مالیات حق تمبر از اشخاص اخذ نماید. به‌عنوان مثال در زمان چاپ هر برگه چک بانکی، مالیاتی معادل ۲۰۰ ریال اخذ می‌گردد.

جمع بندی

ما در این مقاله به پرسش مالیات بر دارایی چیست و بررسی انواع مالیات بر دارایی پرداختیم؛ مالیات بر دارایی یکی از انواع مالیات مستقیم بوده که علاوه بر اهداف درآمد زایی برای دولت، نقش کنترل کننده ویژه‌ای را در اقتصاد کشور ایفا می‌کند؛ مالیات بر عایدی سرمایه، مالیات بر خودرو و خانه‌های لوکس به ‌عنوان اهداف مهم دولت و مجلس در زمینه مالیات بر دارایی، در صورت اجرای جدی، نقش مهمی در تعدیل ثروت و کاهش رونق بازارهای غیر مولد و سفته بازی خواهند داشت و به بهبود وضع اقتصادی کشور کمک شایانی خواهند کرد؛


سوالات متداول

انواع مالیات بر دارایی چیست؟

مالیات بر دارایی دارای ۵ نوع کلی مالیات بر عایدی سرمایه، مالیات بر مستغلات مسکونی خالی (مالیات خانه های خالی)، مالیات بر اراضی بایر، مالیات بر ارث و مالیات حق تمبر می‌باشد.

چه کسانی مشمول مالیات بر دارایی هستند؟

از دید قانون مالیات، هر شخصی که درآمد یا دارایی کسب می‌کند موظف به پرداخت مالیات است؛ البته استثنائاتی نیز وجود دارد که برخی اشخاص را مشمول نرخ صفر مالیات یا معافیت مالیاتی می‌کند.

مقالات مرتبط