مالیات بر ارث چیست؟

مالیات که یکی از اصلی‌ترین منابع و جریان‌های درآمدی دولت کشورها در همه دنیا است، دارای انواع مختلفی می‌باشد که تحت عناوین مختلف و به صورت مستقیم و غیر مستقیم از شهروندان اخذ می‌گردد؛ یکی از انواع مالیات که زیر شاخه مالیات بر دارایی است، مالیات بر ارث می‌باشد به این صورت که پس از فوت شخص درصد معینی از دارایی‌ها یا اصطلاحا ماترک او که به وراث منتقل می‌گردد باید به سازمان امور مالیاتی پرداخت گردد. در این مقاله مالیات بر ارث را تعریف و از زوایای مختلف آن را بررسی می‌کنیم، پس با ما همراه باشید.

برای آشنایی بیشتر با مفهوم مالیات، مقاله مالیات چیست را بخوانید.

تعریف مالیات بر ارث چیست؟

همانطور که ذکر شد، مالیات بر ارث یکی از انواع مالیات بر دارایی می‌باشد؛ بر اساس ماده ۱۷ قانون مالیات‌های مستقیم، اموال و دارایی‌هایی که در نتیجه فوت شخص اعم از فوت واقعی یا فرضی انتقال می‌یابد مشمول مالیاتی تحت عنوان مالیات بر ارث می‌باشد.

همانطور که از اسم این نوع مالیات مشخص است، مربوط به زمانی است که شخصی فوت می‌کند؛ در این زمان در گام اول فرآیند انحصار ورثه انجام می‌گردد و طی آن بدهی‌ها و دیون متوفی مشخص می‌گردد که بدهی مالیات بر ارث نیز یکی از این دست بدهی‌ها می‌باشد؛ بدهی‌ها و دیون متوفی پیش از تقسیم و تعیین سهم الارث وراث پرداخت شده و پس از پرداخت آن سهم هر یک از وراث از ماترک متوفی تعیین می‌شود.

نحوه محاسبه مالیات بر ارث

نحوه محاسبه مالیات بر ارث

برای اطلاع از نحوه محاسبه مالیات بر ارث در ابتدا باید با موضوعی به نام طبقات وراث آشنا شوید؛منظور از طبقات وراث نسبت نزدیکی خویشاوندی ورثه با شخص متوفی می‌باشد که هرچه این نسبت نزدیک‌تر باشد، ضریب مالیات بر ارث نیز کمتر خواهد بود. وراث به صورت کلی بر اساس نسبت با متوفی در سه طبقه زیر جای می‌گیرند:

  • طبقه اول وراث شامل: پدر، مادر، همسر، اولاد و اولاد اولاد
  • طبقه دوم وراث شامل: اجداد، برادر، خواهر و اولاد آنها
  • طبقه سوم شامل: عمو، عمه، دایی، خاله و اولاد آنها

علاوه بر طبقه وراث، ضرایب مالیات بر ارث نیز بر اساس نوع ماترک وجود دارد و این ضرایب برای انواع مختلف دارایی متفاوت است؛ در ادامه به این موضوعات نیز خواهیم پرداخت.

نرخ مالیات بر ارث

همانطور که پیشتر گفته شد، ضریب مالیات بر ارث بر اساس نوع دارایی متفاوت است و برای هر نوع دارایی عددی در نظر گرفته شده است که در ادامه ذکر می‌گردد:

  1. نرخ مالیات بر ارث برای سپرده‌های بانکی، اوراق مشارکت و سایر اوراق بهادار و سودهای متعلقه به آنها و همچنین سود سهام وسهم الشرکه ۳ در صد است.
  2. نرخ مالیات بر ارث برای سهام و سهم الشرکه و حق تقدم آنها برای سهام‌های بورسی ۰.۷۵ درصد و برای سهام غیر بورسی ۶ درصد ارزش آنها می‌باشد.
  3. نرخ مالیات بر ارث برای حق‌الامتیاز و سایر اموال و حقوق مالی به میزان ۱۰ درصد ارزش روز در تاریخ تحویل یا ثبت انتقال به نام وراث خواهد بود.
  4. برای انواع وسایل نقلیه موتوری، زمینی، دریایی و هوایی، نرخ مالیات بر ارث ۲ درصد بهای اعلامی توسط سازمان امور مالیاتی کشور در تاریخ ثبت انتقال به نام وراث تعیین شده است.
  5. نرخ مالیات بر ارث برای املاک ۵ درصد و حق واگذاری محل نیز ۳ درصد در نظر گرفته شده است.
  6. و در نهایت نرخ مالیات بر ارث برای اموال و دارایی‌های بر جا مانده از متوفی ایرانی در خارج از کشور، به میزان ۱۰ درصد خواهد بود.

نکته ۱: ضرایب ذکر شده در بالا، تنها مربوط به وراث طبقه اول بوده و این ارقام برای وراث طبقات بعدی تغییر می‌یابد؛ به این ترتیب ضرایب مالیات بر ارث برای وراث طبقه دوم، دو برابر وراث طبقه اول و برای وراث طبقه سوم نیز چهار برابر طبقه اول خواهد بود. (به عنوان مثال ضریب مالیات بر ارث سپرده های بانکی برای وراث طبقه اول ۳ درصد، برای وراث طبقه دوم ۶ درصد و برای وراث طبقه سوم ۱۲ درصد در نظر گرفته شده است.)

نکته ۲: چنانچه متوفی و وراث تبعه خارجی باشند، نرخ مالیات بر ارث برای اموال و دارایی‌های متوفی که در ایران واقع شده است مشابه وراث طبقه اول خواهد بود.

نکته ۳: بر اساس آنچه در طبقات وراث مشاهده شد، اولویت دریافت سهم الارث از دارایی‌های متوفقی با طبقه نزدیک‌تر است و چنانچه حتی یک شخص از طبقه نزدیک‌تر به متوفی وجود داشته باشد، هیچ سهم الارثی به طبقات بعدی تعلق نخواهد گرفت. (به‌عنوان مثال در صورتی که پدر شخص متوفی در قید حیات باشد، اجداد، برادر، خواهر و اولاد آنها هیچ سهمی از ماترک به جا مانده از متوفی نخواهند داشت.)

چه اموالی مشمول مالیات بر ارث نیستند؟

برخی از اموالی که از متوفی باقی می‌ماند تحت شرایطی که در قانون در نظر گرفته شده است، مشمول مالیات نمی‌باشد و تماما به ورثه واگذار می‌گردد؛ در ادامه به این موارد خواهیم پرداخت.

اموال مشمول مالیات بر ارث

اولین مورد از دارایی‌هایی که مشمول مالیات نیستند عبارتند از ماترکی که تا یک سال پس از قطعیت مالیات و غیرقابل رسیدگی بودن پرونده، طبق قوانین یا احکام خاص مالکیت آنها سلب یا به صورت بلاعوض در اختیار وزارتخانه‌ها، موسسات دولتی، شهرداری‌ها، نهادهای انقلاب اسلامی و شرکت‌هایی که صددرصد سهام آنها متعلق به دولت باشد قرار گرفته است؛  این مورد باید از طریق گواهی سازمان‌های فوق‌الذکر مبنی بر سلب مالکیت ماترک تایید شود.

نکته: چنانچه در قبال سلب مالکیت توسط نهادهای فوق‌الذکر ، از سمت نهاد مربوطه عوض داده شود (به‌عنوان مثال سلب مالکیت ملکی توسط شهرداری و تبدیل به فضای سبز و ارائه زمین معوض در منطقه ای دیگر)، ارزش آن عوض یا اموال سلب مالکیت شده هر کدام کمتر است جزء اموال مشمول مالیات بر ارث محسوب می‌گردد.

دومین مورد از اموال و دارایی‌های خارج از مشمولیت مالیات بر ارث را ماده ۲۴ قانون مالیات‌های مستقیم تعیین کرده که عبارتند از:

  • وجوه بازنشستگی و وظیفه و پس‌انداز خدمت و مزایای پایان خدمت، مطالبات مربوط به خسارت اخراج، بازخرید خدمت و مرخصی ‌استحقاقی استفاده نشده و بیمه‌های اجتماعی و نیز وجوه پرداختی توسط موسسات بیمه یا بیمه‌گزار و یا کارفرما از قبیل‌ انواع بیمه‌های عمر و زندگی، خسارت فوت و همچنین دیه و مانند آنها حسب مورد که یکجا و یا به طور مستمر به ورثه متوفی پرداخت می‌گردد.
  • اثاثیه محل سکونت متوفی
  • موقوفات و نذورات (به شرط تایید سازمان‌ها یا نهادهای مربوطه)

سومین مورد نیز در خصوص مشمول مالیات بر ارث نبودن مربوط به خانواده شهده می‌باشد که بر اساس ماده ۲۵ قانون مالیات‌های مستقیم، وراث طبقات اول و دوم نسبت به اموال شهدای ‌انقلاب اسلامی مشمول مالیات بر ارث نیستند.


سوالات متداول

فرار از مالیات بر ارث چه تبعاتی دارد؟

بر اساس قانون عدم پرداخت هر نوع از مالیات، دارای تبعاتی است که معمولا به شکل جریمه و محرومیت‌هایی در نظر گرفته می‌شود؛ مهمترین جریمه فرار از پرداخت مالیات بر ارث نیز عدم انتقال قطعی اموال به وراث خواهد بود.

چگونه مالیات بر ارث را کاهش دهیم؟

راهکار قانونی که در خصوص کاهش میزان مالیات بر ارث وجود دارد، تادیه دیون (باز پرداخت بدهی و دین) متوفی است که البته باید به تایید سازمان امور مالیاتی برسد؛ یکی از دین‌هایی که در خصوص متوفیان مذکر وجود دارد، مهریه همسر است که در صورت به اجرا گذاشتن، نسبت به مالیات بر ارث در اولویت بالاتری برای پرداخت قرار دارد و ابتدا مهریه پرداخت شده و پس از آن از الباقی ماترک مالیات اخذ شده و سهم الارث وراث تعیین می‌گردد.

نرخ مالیات بر ارث چند درصد است؟

نرخ مالیات بر ارث بر اساس طبقه وراث و همچنین نوع دارایی متوفی، از ۰.۷۵ درصد تا ۴۰ درصد متغیر است که در بخش نرخ مالیات بر ارث همین مقاله به طور مفصل توضیح داده شده است.

چگونه مالیات بر ارث ندهیم؟

مالیات بر ارث تنها هنگام انحصار ورثه و تعیین سهم الارث اخذ می‌گردد؛ چنانچه شخص پیش از مرگ اموال خود را به صورت قطعی یا صلح عمری به ورثه منتقل کند، هنگام فوت هیچ مالیاتی بابت مالیات بر ارث از دارایی‌های ذکر شده اخذ نمی‌شود.

مقالات مرتبط